Yıllık izin ücreti hesaplama

Hayır. Kıdem tazminatı ile yıllık izin ücreti iki farklı işçilik alacağıdır. Yıllık izin ücretinde:

• Kullanılmayan izin günlerin dikkate alınır.

• Son çıplak brüt ücret esas alınır.

• SGK ve vergi kesintileri gündeme gelir.
  

Kıdem tazminatında ise çalışma süren, fesih nedeni ve giydirilmiş brüt ücret gibi farklı kurallar dikkate alınır. Bu nedenle “kıdem tazminatı + yıllık izin” hesaplanırken iki tutar ayrı ayrı hesaplanmalıdır.

İş sözleşmen sona erdiğinde kullanmadığın izinler para alacağına dönüşür. İş Kanununa göre iş sözleşmesinin sona ermesinde işçinin ücretinin ve kanundan veya sözleşmeden doğan para ile ölçülebilen haklarının tam olarak ödenmesi gerekir.

SGK açısından kullanılmayan izin ücreti, daha sonra ödenmiş olsa bile kural olarak iş sözleşmesinin sona erdiği ayın kazancına dahil edilir. Bu nedenle yıllık izin alacağının bordro ve SGK işlemleri de işten çıkış dönemiyle bağlantılıdır.

İş sözleşmen devam ediyorsa kullanmadığın yıllık izinlerin doğrudan para olarak ödenmesini isteyemezsin. İzin hakkın devam eder. İşten ayrıldıktan sonra ise kullanmadığın izinler ücret alacağına dönüşür. Ödeme yapılmadıysa işçilik alacağı için hukuki yollara başvurabilirsin.

Yıllık izin ücreti alacağında genel zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu süre, yıllık izni hak ettiğin tarihte değil, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte işlemeye başlar. Çok eski tarihlerde sona ermiş iş sözleşmelerinde geçiş hükümleri nedeniyle farklı zamanaşımı değerlendirmeleri söz konusu olabilir.

Yıllık izin ücreti brüt ücret üzerinden hesaplanır. Hesabın başlangıç noktası, işten ayrıldığın tarihteki son çıplak brüt ücretindir. Daha sonra gerekli SGK ve vergi kesintileri uygulanır. Sana ödenecek tutar ise bu kesintilerden sonra kalan net izin parasıdır.

Yıllık izinlerin kullandırıldığını ispatlama yükümlülüğü uygulamada işverene aittir. İşveren yıllık izinleri gösteren izin kayıtlarını tutmakla yükümlüdür. Bu nedenle imzalı izin formları, izin kayıt belgeleri ve benzeri kayıtlar uyuşmazlıklarda önem taşır. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da işverenlerin izin kayıt belgesi tutması gerektiğini belirtiyor. İzin bakiyende hata olduğunu düşünüyorsan bordrolarını ve yıllık izin kayıtlarını kontrol etmen faydalı olur.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memurlarda yıllık izin sistemi, 4857 sayılı İş Kanununa tabi işçilerden farklıdır. Memurların kullanılmayan yıllık izinlerinin işten veya memuriyetten ayrılırken genel bir “yıllık izin parası” şeklinde nakde çevrilmesine yönelik İş Kanunundaki sistem uygulanmaz. Bu nedenle bu hesaplama aracı öncelikle 4857 sayılı İş Kanununa tabi çalışanların kullanılmayan yıllık izin ücretini hesaplamak için kullanılmalıdır.

İş ilişkisi devam ederken hak kazanılmış yıllık iznin yalnızca kullanılmadığı için kendiliğinden ortadan kalkmaz. İş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmayan hak edilmiş izinler ücret alacağına dönüşür.

Aynı işverene bağlı olarak 1 yılını tamamlayan bir çalışan genel olarak en az 14 gün yıllık ücretli izne hak kazanır. 18 yaş ve altındaki veya 50 yaş ve üzerindeki çalışanlarda izin en az 20 gündür.

Kullanılmayan yıllık izin ücreti kıdem tazminatı gibi vergiden ve SGK priminden tamamen istisna bir ödeme değildir. 4/a kapsamında çalışanlarda yıllık izin ücreti prime esas kazanca dahil edilir. Standart bir çalışan için işçi payı olarak genel olarak:

• %14 SGK primi

• %1 işsizlik sigortası primi dikkate alınır. Ancak SGK prime esas kazanç üst sınırı gibi durumlar gerçek kesinti tutarını etkileyebilir. SGK, kullanılmayan izin ücretini iş sözleşmesinin sona erdiği ayın prime esas kazancına dahil eder.
  

Gelir vergisi ise tek bir sabit oran üzerinden hesaplanmaz. Yıl içindeki kümülatif gelir vergisi matrahına göre ilgili vergi dilimi uygulanır. Gelir vergisi tarifesi artan oranlıdır. Bu nedenle aynı brüt izin ücretini alan iki çalışanın net izin parası farklı olabilir.

Ayrıca ücret gelirlerinde uygulanan asgari ücret gelir ve damga vergisi istisnası da hesaplamada dikkate alınır. İstisna aynı aya ait ücret niteliğindeki ödemelerle birlikte değerlendirilir. Bu nedenle yalnızca brüt maaşı ve izin gününü bilerek her çalışan için kesin net izin parası hesaplamak mümkün değildir.

Brüt izin ücretinin hesabı oldukça basittir. Ancak net ödeme kişiden kişiye değişebilir. Bunun temel nedenleri şunlardır:

• İşten ayrıldığın aydaki diğer ücret ödemelerin

• Kümülatif gelir vergisi matrahın

• Bulunduğun gelir vergisi dilimi

• Asgari ücret vergi istisnasından o ay ne kadar yararlandığın

• SGK prime esas kazanç üst sınırı

• Varsa farklı sigortalılık veya bordro durumların
  

Bu nedenle net yıllık izin ücreti hesaplanırken yalnızca “brüt tutardan %15 SGK ve %15 vergi düş” şeklinde sabit bir formül kullanmak doğru sonuç vermeyebilir.

Yıllık izin paranı hesaplayabilmek için önce kaç gün izin hakkın olduğunu ve bu günlerin ne kadarını kullandığını bilmelisin. 4857 sayılı İş Kanununa tabi çalışanlarda asgari yıllık izin süresi işyerindeki kıdeme göre belirlenir:

Yıllık ücretli izne hak kazanmak için aynı işverene bağlı olarak, deneme süresi dahil en az 1 yıl çalışmış olman gerekir. 18 yaş ve daha küçük işçiler ile 50 yaş ve üzerindeki işçilerin yıllık izin süresi ise 20 günden az olamaz. Yer altı işlerinde çalışanların yasal izin sürelerine 4 gün eklenir. İş veya toplu iş sözleşmesiyle daha uzun izin hakkı verilmişse sözleşmedeki daha avantajlı süre uygulanabilir.

Kalan yıllık izin gününü bulmak için hak kazandığın toplam izinlerden kullandığın izinleri çıkarmalısın.

• Kullanılmayan izin günü = Hak kazanılan toplam izin − Kullanılan izin

Örneğin farklı yıllarda toplam 54 gün yıllık izin hakkı kazandın ve bunların 35 gününü kullandıysan:

• 54 − 35 = 19 gün kullanılmayan yıllık izin

İşten ayrıldığında bu 19 günlük izin, işten ayrılma tarihindeki ücretin üzerinden hesaplanır.

Kullanmadığın izinlerin geçmiş yıllarda hak edilmiş olması hesabı değiştirmez. Örneğin üç yıl önce kullanmadığın 5 gün, geçen yıldan kalan 8 gün ve bu yıldan kalan 6 gün iznin varsa toplam 19 günlük izin alacağın bulunur.

Bu günlerin her biri geçmiş yıllardaki maaşların üzerinden ayrı ayrı hesaplanmaz. İş sözleşmen sona erdiğinde kalan izinlerinin tamamı işten ayrıldığın tarihteki ücretin üzerinden hesaplanır.

Genel kural olarak hayır. Kullanılmayan yıllık izin alacağında esas alınan ücret son çıplak brüt ücrettir. Kıdem tazminatı hesabında dikkate alınabilen düzenli yol, yemek ve benzeri yan haklar yıllık izin ücretine otomatik olarak eklenmez.

Ancak iş sözleşmen, toplu iş sözleşmen veya yerleşmiş iş yeri uygulaması sana daha avantajlı bir hesaplama hakkı veriyorsa bu durum ayrıca değerlendirilir.

14 günlük yıllık izin parasının herkes için geçerli sabit bir tutarı yoktur. Brüt tutarı bulmak için:

• Aylık çıplak brüt maaş / 30 × 14
  

formülünü kullanabilirsin. Örneğin brüt maaşın 45.000 TL ise:

• 45.000 / 30 = 1.500 TL

• 1.500 × 14 = 21.000 TL brüt izin ücreti

Net ödeme ise vergi ve SGK kesintilerine göre değişir.

Hayır. Yıllık ücretli izin anayasal ve yasal bir dinlenme hakkıdır. Çalışmaya devam ederken “iznimi kullanmayayım, parasını alayım” şeklinde yıllık izin hakkından vazgeçemezsin. İşveren sana izin ücretini ayrıca ödese bile yıllık izni fiilen kullandırmadıysa izin hakkın ortadan kalkmaz.

Kullanılmayan yıllık izinler ancak iş sözleşmesi sona erdiğinde para alacağına dönüşür. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da iş sözleşmesi devam ederken izin yerine para ödenmesinin izin hakkını ortadan kaldırmadığını açıkça belirtiyor.

Evet. İstifa etmiş olman kullanılmayan yıllık izin ücretini alma hakkını ortadan kaldırmaz. 4857 sayılı İş Kanununa göre iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi yeterlidir. Hak kazanıp kullanmadığın izin günlerinin karşılığı sana veya gerekli durumda hak sahiplerine ödenir. Bu nedenle yıllık izin ücreti açısından istifa, işveren feshi veya emeklilik arasında temel hak bakımından fark yoktur.

Evet. İşveren tarafından işten çıkarıldığında kullanmadığın yıllık izin günlerinin ücretini alabilirsin. İşten çıkarılma şeklin kıdem ve ihbar tazminatı hakkını etkileyebilir. Ancak hak kazanılmış ve kullanılmamış yıllık izinler için ayrı değerlendirme yapılır.