Enflasyon hesaplama

Enflasyon oranı, TÜİK tarafından yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi'nin (TÜFE) iki dönem arasındaki değişimi kullanılarak hesaplanabilir. Geçmişteki bir para tutarının başka bir tarihteki enflasyona göre karşılığını bulmak için bitiş döneminin endeksi başlangıç döneminin endeksine bölünür ve elde edilen katsayı para tutarıyla çarpılır.  Geçmişteki bir paranın bugünkü değerini bulmak için, bitiş tarihinin endeksi, başlangıç tarihinin endeksine bölünür ve çıkan katsayı anapara ile çarpılır.

• Geçen yıl TÜFE endeksi 200, bu yıl ise 250 olsun.(250 / 200) = 1.25 katsayısı elde edilir.

• Geçen yıl 1.000 TL olan bir market sepetinin bugünkü güncel tutarı 1.000 TL x 1.25 = 1.250 TL olarak hesaplanır.

Altı aylık enflasyon, dönemin başlangıç ve bitiş TÜFE endeksleri kullanılarak kümülatif olarak hesaplanır. Halk arasında bu oran zaman zaman “6 aylık enflasyon farkı” olarak adlandırılsa da özellikle memur ve memur emeklileri açısından enflasyon farkı, gerçekleşen enflasyon ile toplu sözleşmede belirlenen artış arasındaki farkı ifade eder.

• Ocak - Haziran dönemi hesaplanıyorsa Aralık ayındaki endeks 100, Haziran ayındaki endeks 115 olsun.

• (115 / 100 - 1) × 100 = %15

• Bu durumda altı aylık kümülatif enflasyon %15'tir.

TEFE (Toptan Eşya Fiyat Endeksi) geçmişte kullanılan bir fiyat göstergesidir. Günümüzde üretici tarafındaki fiyat değişimlerini izlemek için Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) yayımlanır. Yİ-ÜFE, Türkiye'de üretilerek yurt içinde satışa sunulan ürünlerin üretici fiyatlarındaki değişimi ölçer.

• Örneğin bir mobilya üreticisinin ürünü yurt içinde sattığı üretici fiyatındaki değişim Yİ-ÜFE kapsamında değerlendirilir. Tüketicinin mağazada aynı ürünü satın alırken karşılaştığı fiyat değişimi ise TÜFE kapsamında yer alır.

Kümülatif enflasyon, aylık enflasyon oranlarının düz mantıkla yan yana toplanması değil, her ayın artış oranının bir önceki ayın fiyatlanmış değeri üzerine (bileşik faiz gibi) katlanarak eklenmesiyle bulunan toplam gerçek artıştır.

• Bir ürünün fiyatı Ocak ayında %5, Şubat ayında da %5 artarsa toplam artış %10 olmaz. 100 TL'lik ürün önce 105 TL'ye çıkar. 

• Şubat ayında ise %5'lik zam bu 105 TL üzerinden hesaplanarak ürün 110,25 TL'ye ulaşır. Yani kümülatif (gerçek) enflasyon %10,25'tir.

Yıllık enflasyon, ilgili ayın TÜFE endeksinin bir önceki yılın aynı ayındaki TÜFE endeksine göre ne kadar değiştiğini gösterir.

• Formül: [(Güncel TÜFE / Geçen yılın aynı ayındaki TÜFE) - 1] × 100

• Örneğin TÜİK verilerine göre Ağustos 2026'da yıllık TÜFE artışı %31,51 olarak gerçekleşmiştir.

Dolar enflasyonu, Amerikan Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS) tarafından açıklanan ABD Tüketici Fiyat Endeksi (CPI) verileri kullanılarak, tıpkı Türkiye'deki TÜFE mantığıyla hesaplanır. Böylece ABD dolarının ABD'deki satın alma gücünün zaman içindeki değişimi ölçülmüş olur.

Geçmişteki bir paranın veya mülkün bugünkü reel değerini bulmak için, güncel ayın TÜFE endeksi, yatırımın yapıldığı tarihteki TÜFE endeksine bölünür. Çıkan enflasyon katsayısı, elindeki o eski anapara tutarı ile çarpılır.

• 2018 yılında 50.000 TL'ye satın aldığın bir otomobilin var. 2018 yılındaki endeks 50, bugünkü güncel endeks ise 400 olsun. Katsayı (400 / 50) = 8 olarak bulunur.

• 50.000 TL x 8 = 400.000 TL. Yani otomobilin bugün 400.000 TL'ye satılırsa kar etmiş olmazsın, sadece paranın o günkü alım gücünü korumuş olursun. Elbette bir aracın fiziksel yıpranmasından kaynaklanan ikinci el değer kaybı veya piyasa talebi, enflasyon hesaplamasından bağımsız ve bambaşka bir konudur.

12 aylık ortalama enflasyon, geriye dönük son 12 ayın TÜFE endekslerinin toplanıp on ikiye bölünmesiyle elde edilen hareketli ortalama değerin, bir önceki yılın aynı dönem ortalamasıyla kıyaslanmasıdır. Konut ve çatılı iş yeri kiralarında yenilenen kira dönemleri için uygulanabilecek artış oranının üst sınırında, TÜFE'nin on iki aylık ortalamalara göre değişim oranı esas alınır.