Kredi dosya masrafı hesaplama

Aslında bugün dosya masrafı dediğimiz şeyin resmi adı kredi tahsis ücreti. Bankalar, kredini onaylamak ve gerekli operasyonel süreçleri yürütmek için bu ücreti senden talep eder. Ne kadar ödeyeceğin ise tamamen çektiğin kredinin miktarına bağlıdır.

• Tutar nasıl belirlenir? Standart olarak çektiğin kredi tutarının binde 5'i üzerinden hesaplanır. Yani 100.000 TL kredi çekiyorsan, banka senden en fazla 500 TL tahsis ücreti alabilir.

• İstisnalar: Bazı dönemlerde bankalar "masrafsız kredi" kampanyaları yaparak bu ücreti sıfırlayabilir. Ancak bu durumda genellikle faiz oranlarının bir tık daha yüksek olduğunu görebilirsin.

Ödeme şekli: Genellikle bu tutar senin cebinden nakit olarak çıkmaz; kredi tutarı hesabına geçerken içerisinden otomatik olarak kesilir.

Konut kredisi (mortgage) alırken masraf listesi ihtiyaç kredisine göre biraz daha fazla. Çünkü işin içine evin değeri ve yasal güvenceler giriyor.

• Tahsis ücreti: Diğer kredilerde olduğu gibi, ana paranın binde 5'i kadar alınan masraf.

• Ekspertiz ücreti: Bankanın evi değerlendirmesi için gönderdiği uzman için ödenen bedeldir. Evin büyüklüğüne ve konumuna göre değişir.

• İpotek tesis ücreti: Krediye konu olan evin üzerine banka lehine ipotek konulması için ödenen tutardır.

• Konut ve DASK sigortası: Evini yangın, deprem ve diğer risklere karşı korumak için yapılır. DASK zaten zorunludur.

Hayat sigortası: Kredi çeken kişinin yaşına ve sağlık durumuna göre değişen, vefat durumunda borcun kapanmasını sağlayan sigortadır.

Bankaların bu ücret konusunda kafasına göre hareket etme lüksü yok. BDDK tarafından çizilen sınırlar çok net: Bankalar, tüketiciden alacakları kredi tahsis ücretini, kullandırılan kredi ana parasının %0,5’inden (binde 5) fazla belirleyemezler.

Bu kural bireysel krediler için geçerlidir. Örneğin; 500.000 TL’lik bir ihtiyaç kredisi kullanacaksan, banka sana 2.500 TL'den fazla masraf çıkaramaz. Eğer banka bu sınırın üzerinde bir rakam talep ediyorsa, bunun yasal bir dayanağı yoktur. Ek olarak, bu ücretin üzerine %15 oranında BSMV (Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi) de eklenir.

Bu konu yıllarca mahkemelerde tartışıldı ama şu an durum net: Eğer banka senden yasal sınır olan binde 5'i aşmayan bir "tahsis ücreti" aldıysa ve bunu sözleşmede açıkça belirttiği takdirde bu parayı geri alamazsın. Çünkü bu, bankanın operasyonel süreçleri için yasal hakkı.

• Peki ne zaman geri alınır? Eğer banka senden binde 5'ten fazla bir kesinti yaptıysa veya sözleşmede belirtilmeyen, "hizmet bedeli", "dosya hazırlama" gibi isimler altında ekstra kalemler çıkardıysa, işte o zaman Tüketici Hakem Heyeti'ne başvurarak bu fazlalığı geri alma şansın olur. Özetle; yasal sınır dahilindeki masraflar artık iade edilmiyor.

Kredi dosya masrafı geri alınmasa da hayat sigorta için ödediğin tutarın bir kısmını geri alabilirsin.

• Nasıl çalışıyor? Kredi çekerken ödediğin o hayat sigortası poliçesi aslında bir şahıs sigortası kapsamına giriyor. Eğer bordrolu bir çalışansan, ödediğin sigorta primini (poliçe tutarını) şirketinin muhasebesine verdiğinde, bu tutar senin gelir vergisi matrahından düşülür.

• Avantajın ne? Brüt maaşın üzerinden ödeyeceğin gelir vergisi azalacağı için, net maaşına küçük de olsa bir artış yansır. Ödediğin primin bir kısmını aslında devletten "vergi indirimi" olarak geri almış olursun.

• Şartlar neler? Ödenen primin, ödendiği ay elde edilen ücretin %15’ini ve yıllık olarak asgari ücretin yıllık tutarını aşmaması gerekir.

• Eğer poliçeyi peşin ödediysen, muhasebe bunu taksitlere bölerek her ay vergi matrahından düşebilir.

Bu durum genellikle bankanın standart uygulamasına bağlıdır ancak çoğu zaman kredi tutarından düşülür. Mesela, 100.000 TL kredi onaylandıysa ve 500 TL masrafın varsa; banka senin hesabına 99.500 TL yatırır. Sen yine de 100.000 TL üzerinden taksit ödersin. Ancak bazı bankalar, masrafı senin vadesiz hesabındaki nakit paradan çekmeyi de tercih edebilir. Kredin onaylandığında hesabında masrafları karşılayacak kadar küçük bir bakiye bulundurman bu yüzden önemlidir.

Aslında yasal olarak bankalar sigortayı zorunlu kılamaz. Ancak bankalar, kendilerini güvence altına almak için genellikle hayat sigortalı ve sigortasız olmak üzere iki farklı faiz oranı sunarlar. Eğer sigorta yaptırmazsan, kredi faiz oranı çoğu senaryoda daha yüksek olur.

• Fiyat nasıl belirlenir? Burada en büyük kriter sensin. Yaşın ne kadar gençse ve sağlık durumun ne kadar iyiyse prim o kadar düşük çıkar. Ayrıca çektiğin kredi miktarı ve vadenin uzunluğu da fiyatı doğrudan etkiler.

Dışarıdan yaptırabilir misin? Evet! Bankanın sunduğu teklif yüksek gelirse, başka bir sigorta şirketinden poliçe yaptırıp bankaya sunma hakkın var. Banka, kredi şartlarına uygun olduğu sürece bu poliçeyi kabul etmek zorunda.

Bu iki kalem genellikle konut kredisi kullanırken karşına çıkar ve aslında bankanın değil, dışarıdaki uzmanların veya kurumların hizmet bedelidir.

• Ekspertiz ücreti: Banka, sana kredi vermeden önce evin değerine bakması için bağımsız bir gayrimenkul değerleme uzmanı (eksper) gönderir. İşte bu uzmanın hazırladığı raporun bedelidir. Eksper bankanın personeli değildir, bu yüzden banka bu ücreti senden alıp direkt değerleme şirketine aktarır.

İpotek tesis ücreti: Bankanın, sana verdiği krediyi garantiye almak için tapu siciline ipoteklidir şerhini düşmesi işlemidir. Bu işlem sırasında hem Tapu Kadastro Genel Müdürlüğüne ödenen harçlar hem de bu süreci takip eden aracı kurumların bedelleri "ipotek tesis ücreti" altında toplanır.

Kredi masrafından kaçmanın birkaç yolu var, ama burada dikkatli olman gereken bir denge var:

• Masrafsız kredi kampanyaları: Bazı bankalar müşteri çekmek için sıfır masraf kampanyaları yapar. Burada dosya masrafı ödemezsin ama banka bu karını faiz oranına eklemiş olabilir.

• Pazarlık payı: Özellikle yüksek tutarlı bir kredi çekiyorsan veya bankanın sadık müşterisiysen, tahsis ücreti veya sigorta masrafları için indirim istemekten çekinme. Bankaların bu konuda esneme payı olabiliyor.

Dışarıdan sigorta: Hayat sigortanı bankanın sunduğu pahalı teklif yerine, piyasadan daha uygun fiyatlı bir acenteden yaptırarak masraflarını ciddi oranda aşağı çekebilirsin.