Zenginlik Kavramı Üzerine

“İsteklerin sınırsız, ve fakat kaynakların sınırlı olduğu” söylemi, yerleşik ekonomi teorisinin bilinen temel önermeleri arasında yer alıyor. İşte, bu tespit üzerinden hareketle, günümüzde; “Haves and Have Nots-Sahip Olanlar ve Olmayanlar” ikilemine ulaşılıyor.

Zengin / Varsıl sıfatı; sahip olanlara, Yoksul /Fakir nitelemesi ise erişim dışı kalanlara işaret ediyor. Kıt kaynaklara erişim ve sahiplenme imkanı ol(a)mayanlar, otomatik biçimde “zengin” klasmanı dışında kalıyor. Zenginlik ise hemen daima “varlık sahibi olma” şartı üzerinden inşa ediliyor ve ilgili ölçütler üzerinden tanımlanıyor.

Tarihin değişik dönemlerinde değişen zenginlik ölçüt ve göstergeleri arasında, sahip olunan sürü büyüklüğü; eldeki tuz kalıplarının ağırlığı; saklanan gümüş çubukların sayısı; lale soğanı cins ve büyüklüğü ve benzerleri gibi “kıymet ifade ettiği kabul gören varlıklar” yer alıyor. 

Zenginliğin en geçerli ve “karşılaştırılabilir” ölçütü olarak para’nın (altın sikke formunda) ortaya çıkması üzerinden sadece ikibin beşyüz yıl geçmiş bulunuyor. “Karun kadar zengin!” deyişine konu edilen Lidya Kralı Krezus, ilk altın parayı basarak, o dönemde karşılaştırılacağı başka bir kişi olmadığı için “tarihin en zengin adamı” ünvanı ile anılıyor. Sikke Kesme (para basma) yetkisi ile hükümranlık güç ve yetkesi, bir daha değişmemek üzere daha o günlerden tesis ediliyor.

Hanedan ve hükümdarlara göre değişse de; “zenginlik/güç sembolü” olan para, hemen daima altın ve/veya gümüşe çıpalı; onun karşılığı-teminatı ile var olan bir mantık üzerine kurgulanıyor. “Altını olan kuralı koyar!” kabulünden hareketle, İmparatorluklar; altın ve gümüş varlıklarını çoğaltmaya; emperyalist politikaların uygulayıcısı olmaya girişiyor.

Altın/Gümüş Biriktirme esaslı ilk dönem Merkantilist Yaklaşımların, günümüzde tekrar, Başkan Trump’ın icraatları ve fiziki altın toplayan merkez bankaları benzeri örnekler üzerinden “geri dönüş yaptığı” iddia ediliyor. Adam Smith’in kaleme aldığı magnum opus (şah eser) çalışmasına; “Milletlerin Zenginliği” başlığını verdiğine şaşırmamak gerekiyor.

Son büyük savaş sonrasında Amerikan Doları’nın rezerv para statüsünü kazanması; 70’li yıllarda Altın karşılığından kurtarılması; Petro-Dolar ve uluslararası ödemeler sistemlerinin kurulması ile Wall Street hakimiyetinde Eko-Finans Mimarisi yapılandırılıyor ve “zenginlik”, kişi, kurum ve ülkeler bazında Amerikan Doları üzerinden hesaplanması sağlanıyor.

Nitekim, hiçbir zaman mesela bir “Ruble milyarderi”nden bahsedilmiyor ve tüm (örgütlü) karşı plan ve saldırılara karşın,  Amerikan Doları, üniversal zenginlik ölçüm aracı etiketini taşımayı sürdürüyor. Genel nitelikli bir değerlendirme bile, küresel planda zenginlik takip ve ölçümünün ana referansı kabul edilen “UBS Wealth Report-Zenginlik Raporu” verilerinde, Amerikan Dolarının esas alınmaya devam edileceği çıkarımına işaret ediyor.

Günümüz şartlarında, küresel planda ortaya çıkan ve gittikçe bozulma hızı artan bir Gelir-Varlık Dağılımı Eşitsizliği, somut veriler ile ortaya konuluyor. Bu durum, dünyanın en büyük ekonomisi söz konusu olduğunda daha çarpık (asimetrik) bir dağılımda eşitsizlik tablosunu sergiliyor. Genel-geçer bir ifadeyle; “Zenginlik piramidinin en üst kesiminde yer alan %1’lik en varlıklı nüfus diliminin, toplam (kayıtlı) kaynakların %50’sini dahi aşan kısmını elinde bulundurması” gibi distopik/ baskı doğurucu sonuçlar karşımızda duruyor.

Konu ile ilgili değerlendirmelerin, “Zenginin Malı, Züğürdün Çenesini Yorar!” benzeri topluma mal olmuş deyişler; siyasal; dinsel; felsefi; sosyolojik; psikolojik ve hatta sanatsal bakış açılarına referans ile gerçekleştirildiği görülüyor. Karmaşık ve netameli zenginlik eksenli tartışmalara girişmeden önce Eko-Finans bakış açısından bu kavramı; değişik katman ve aşamaları temelinde ele almak gerekiyor.

Finansal Zenginlik kavramını; adeta bir merdivenin yükselen basamakları veya bir kompleks yapının farklı katmanları gibi düşünerek çözümlemeye gitmek mantıklı bir yaklaşım olarak görünüyor. Modern yaşamın pratikleri ve kişisel bazlı yaklaşım esas alındığında; Zenginlik hal ve statüsünün altı kademeli bir yapılanma/katmanlaşma sergilediği görülüyor:

Finansal borç ve edimlerin tamamını, kendi kaynakları ile karşılama/ ödeyebilme durumunu ifade eder ve “zengin olma” halinin ilk aşaması/merdivenin ilk basamağı olarak kabul edilir.

Tüm mevcut ve müstakbel borçların karşılanması gücüne ilaveten, finansal edim altına girme tercihinin, zorunluluk dışına çıkar(ılar)ak, tamamen “hesaba –kitaba/tercihe dayanması” ve bir Acil Durum Fonu/İhtiyat Akçesi ayrılmış bulunmasını ifade eder. Değişik yaklaşımlar olmasına karşın, bu birikimin aylık gelirin en az oniki aylık tutar ve üstü değerinde bir meblağı işaret ettiği biliniyor.

Elde tutulan finansal varlıkların, ilave bir kazanç-borç ihtiyacı olmadan beş yıl boyunca tüm yaşam giderlerini karşılama gücüne erişilen zenginlik kademesidir. Bu statüde daha ileri bir aşamayı; aynı ödeme kabiliyet/varlığının on yıla kadar genişletilmesi kabiliyeti oluşturuyor.

Bu aşamada sahip olunan varlıkların sağladığı yıllık akışın; cari yaşam giderlerine ilaveten, diğer istek, heves ve arzu kaynaklı talepleri (yat/kat/araba ve hobiler) karşılayacak miktara ulaşması durumuna işaret ediyor.

Finansal varlık ve yatırımlardan elde edilen dönemsel nakit akış kazançlarının, ana birikime dokunmadan/gerek duyulmadan cari yaşam giderlerinin tamamından fazlasını karşılaması güç ve kabiliyetine erişme durumu olarak tanımlanıyor.

Finansal varlık ve kabiliyetlerden sağlanan dönemsel kazançların, yaşamın sonraki dönemlerinde ortaya çıkacak cari harcamaların tamamından daha fazlası miktara ulaştığı durumu temsil ediyor; “ömür boyu harcansa bitmez!” benzeri deyişlerle dillere pelesenk oluyor.

Yukarıda çözümlemeye çalıştığımız Zenginlik Merdiveni’nde; hep yukarı basamaklara tırmanma arzu ve iştahını korumak; duygusal hazırlık ve motivasyonu o yönde oluşturmak gerekiyor. Ancak, en azından en üst basamağa ulaşıncaya kadar bir katı gerçeği de dikkate almak mecburiyeti bulunuyor; “Altını olan kuralı koyar; kuralı koyan altını alır!”