Kaybetmek İçin Fiyatın Düşmesi Gerekmiyor

Türkiye’de konutla ilgili en yerleşik cümlelerden biri “ev uzun vadede kaybettirmez.” Bitcoin tarafında bunun karşılığı “yeterince uzun tutarsan mutlaka kazanırsın.” Hisse senetlerinde de aynı düşüncenin başka bir versiyonu var…iyi şirketi al, unut.

Bu cümlelerin bu kadar rahat kurulmasının nedeni zararı genellikle alış fiyatımız üzerinden ölçmemiz. Bir evi 5 milyon liraya aldınız, birkaç yıl sonra 8 milyon oldu. Hesap tamam: 3 milyon kazandınız.

Fakat aynı para o süre boyunca başka bir yerde 11 milyon liraya ulaşabilecekse ortaya çok farklı bir tablo çıkıyor. Evin fiyatı düşmedi, siz de nominal olarak zarar etmediniz ama sermayeniz alternatifine göre 3 milyon lira geride kaldı.

Bu da zarardır. Sadece kırmızı renkte gösterilmediği için pek hissedilmez.

Yatırım yaparken en kolay ölçülen şey fiyat değişimi olduğu için zihnimiz sürekli ona dönüyor.

Bitcoin’i 60 bin dolardan alıp yıllar sonra 80 bin dolardan satarsanız kazanmış görünürsünüz. Bir hisseyi 100 liradan alıp 150 liraya taşıdıysanız aynı şekilde. Fakat aradan geçen süreyi, enflasyonu, risksiz getiriyi ve o sermayenin taşıdığı riski hesaba katmadan yalnızca başlangıç ve bitiş fiyatına bakmak eksik bir muhasebe yaratıyor.

Özellikle yüksek faiz ortamlarında bu fark büyüyor. Çünkü nakitte veya düşük riskli bir enstrümanda beklemenin bile ciddi bir getirisi varsa, bir varlığı yıllarca yerinde sayarken tutmanın maliyeti de yükseliyor.

Zaman bedava değil.

Bir yatırımın uzun vadede alış fiyatının üzerine çıkması, o yatırım kararının doğru olduğu anlamına gelmiyor.

Bu düşüncenin bu kadar güçlü olmasının arkasında uzun yıllar boyunca yatırımcıların lehine çalışan bir rejim vardı.

Faizlerin uzun süre gerilediği, likiditenin genişlediği ve varlık değerlemelerinin yukarı taşındığı bir dünyada beklemek gerçekten birçok hatayı düzeltti. Konut yükseldi, hisse senetleri yükseldi, teknoloji hisselerindeki pahalı değerlemeler zamanla daha da pahalı hale geldi, Bitcoin birkaç büyük çöküşten sonra tekrar yeni zirveler gördü.

Böyle bir geçmiş yatırımcıya çok güçlü bir ders verdi…satma, bekle, eninde sonunda kazanırsın. Sorun şu ki bu ders zaman içinde yatırım prensibinden ziyade bir alışkanlığa dönüştü.

Varlığın fiyatı düşerse “uzun vadeliyim” deniyor. Alternatifler daha iyi performans gösterirse “ben trade etmiyorum” deniyor. Tez değişirse “zaten beş yıllık düşünüyorum” deniyor.

Uzun vade bazen yatırım tezinin parçası olmaktan çıkıp yanlış kararın değerlendirilmesini sürekli ileriye atan bir süreye dönüşebiliyor.

Yapay zekâ bunun iyi bir örneğini veriyor.

AI’ın önümüzdeki on yılların en büyük ekonomik dönüşümlerinden biri olduğuna inanabilirsiniz ve bunda haklı da çıkabilirsiniz. Fakat bu, bugün AI teması içindeki her varlığın on yıl boyunca doğru yatırım olacağı anlamına gelmez.

Önce çipler kazanabilir. Ardından veri merkezi altyapısı. Sonra enerji. Sonra robotik ve otomasyon. Bir noktada bugün çok değerli görünen AI modelleri sıradanlaşıp alınıp satılabilir standart bir mal/hizmet haline gelebilir ve ekonomik değer başka bir katmana kayabilir.

Yani uzun vadeli hikâyeyi doğru tahmin edip yatırım aracını yanlış seçmek mümkün.

Bir temanın içinde getirinin farklı alanlara kaydığı bu yapı, geçmiş kazanana yıllarca tutunmayı daha pahalı hale getiriyor. Aynı endeksin içinde bile para bir dönem birkaç şirkette yoğunlaşırken daha sonra tamamen başka bir kümeye geçebilir.

Çünkü fırsat maliyetinin psikolojisi gerçek zarardan farklı.

Portföyünüzde -%30 görmek rahatsız edicidir. Beş milyon liraya aldığınız evin sekiz milyon olması ise sizi rahatlatır. Aynı dönemde başka bir alternatifin on iki milyona çıkmış olması aynı acıyı yaratmaz.

Kimse hesabınızdan dört milyon lira çekmedi.

Bu yüzden insan zihni gerçekleşmemiş kazancı kayıp olarak kodlamıyor.

Türkiye’de nominal fiyatların yüksek enflasyon nedeniyle uzun süre yükselmesi bu yanılgıyı daha da güçlendiriyor. Bir varlığın TL fiyatı sürekli artabilirken sahibinin satın alma gücü veya alternatiflerine göre serveti aynı anda gerileyebilir.

Uzun vadeli yatırım elbette yanlış değil. Sürekli işlem yapmak da çözüm değil.

Fakat “tutmak” başlı başına bir yatırım tezi olamaz.

Bir varlığı neden tuttuğunuzu, hangi koşullarda daha iyi alternatiflerin oluştuğunu ve sermayenizin geçen zamana karşı ne ürettiğini bilmeniz gerekiyor.

Çünkü yatırımda kaybetmek için fiyatın mutlaka düşmesi gerekmiyor.

Bazen ekran yeşildir, varlığınız değer kazanmıştır ve siz yine de fakirleşmişsinizdir.