Finansal Tahmin: Bilim mi, Sezgi mi?

Eko-Finans dünyasında en çok ses getiren tahminlere bakıldığında, daha önce 1987 Borsa Çöküşü; İnternet (dot.com) Balonu; 2008 Krizi öngörülerini isabetle “tutturan” Jeremy Grantham, bir kez daha sahne alıyor; bu kez,“BitCoin uzun vadede değerini kaybederek, bir anda ortadan kaybolabilir!” değerlendirmesi yankı uyandırıyor.  

Finans dünyası bakımından geleceğe yönelik değerlendirme ve tahminlerin ne kadar önemli olduğunu tarif etmeye; tahminleme işine harcanan maddi ve manevi kaynakların derinlik ve büyüklüğünü tartışmaya gerek bulunmuyor.

Finansal varlık ve piyasalarda ileride yaşanacak gelişmelerin ustalıkla tahmini üzerinden; “kazanç ve kazanma ihtimalini arttırıcı/zarar ve kaybetme risklerini azaltıcı pozisyon(lar) alma irade ile becerisi” işin esasını oluşturuyor.

Geleceğin; belirsizlik ve risk dolu serimini, diğerlerine göre daha isabetli ve doğru zamanlama ile tahmin edenler, bu kulvardaki geçmiş “başarıları” ile öne çıkanlar, “Piyasa Kahini” veya The Economist dergisi benzeri “Referans Kaynak” etiketleriyle takip ediliyor ve itibar görüyor.

Üstelik, tıpkı açılış cümlesinde yer alan Grantham’a ait yeni tahminin isabeti bugünden belli ol(a)madığı gibi, The Economist’in binlerce tahmin içeren çok sayıda makalenin taranması sonucu, ancak orta düzeyde “isabet oranı” yetkinliğine işaret ediyor.

Hal böyle olmakla birlikte, “en isabetsiz bir tahminin dahi, elde hiç tahmin bulunmaması durumuna göre tercih edildiğine dair şüphe bulunmuyor. Zira, “gelecek ile ilgili hiçbir fikir; kanaat; hesap; beklenti; tercih ve hatta “temenni” yokluğu durumu, ilk planda, bir bilgi/donanım eksikliği ve rekabetçi motivasyon/hazırlık eksikliğine işaret ediyor. Öyle ki, bu durumda, üzerinde yeniden çalışılarak eksiklikleri giderilecek, isabet etkinliği arttırılacak bir deneyim ve birikimden yoksun kalınmış olunuyor.

“Başarılı sonuçların öncesinde ve temelinde, başarısız girişim ile denemelerin yattığı” gerçeği Finans alanı için de geçerliliğini koruyor.

Üzerindeki belirsizlik perdesi kaldırılmaya çalışılan Gelecek (Yarın), aslında Şimdi (Bugün) yapılanmasına bağlı olarak ve onun transformasyonu (dönüşümü) üzerinden şekilleniyor. Bir başka deyişle; Yarın içinde Bugün (saklı) bulunuyor. Bugün ise, Geçmiş (Dün) birikimin bir dönüşümü olarak karşımıza çıkıyor. O halde, tahminleme işini etkinlikle başarmak için önce geçmiş ve bugüne “dönmek” gerekiyor ki; finansal kayıtlar/arşiv bunun en bariz kaynağını teşkil ediyor.

Her türlü finansal tahmin ve analiz, geçmişten gelen veriler üzerinden hareketle ilerideki olası gelişmeleri öngörme esasına dayanıyor. Komplike ve kombine teknikleri temsil eden Teknik Analiz, bu konuda akla gelen ilk yaklaşımlar arasında yer alıyor.

Öte yandan, “geçmiş tarafından şekillendirilen bugünü”, piyasalarda anlık akış üzerinden takip etmek ve geçmiş birikime referans vererek Durumsallık Analizleri gerçekleştirmek gerekiyor.

Bilgi ekranlarında saniyesi saniyesine akıp giden; farklı renk ve hatta ses efektleri ile takip edilerek, geleceğe dönük pozisyon alma kararlarına destek teşkil eden kurguların temelinde bu mantık yatıyor. Geçmiş verilerin birikim ve uzantısında, anlık gelişmelerin gerçek zamanlı takip ve analizi üzerinden gelecek ile ilgili kestirim/tahmin/öngörüler yapılandırılıyor. Yapay Zeka (AI) birikim ve yetenekleri de işin içine dahil edilerek daha gelişmiş profesyonel hizmetlere erişiliyor. Dünyada en yaygın ve kullanım bedeli yüksek finans portallarından; Hesap.com gibi kullanıcıya bedelsiz sunulan finansal pazaryeri/platformlarına kadar tüm yapıların arkasında bu ana örgü yer alıyor.

Belirsizliklerle yüklü gelecek için ortaya konulacak tahmin ve tahminleme çabalarının, insanoğlunun kendi kontrol ve iradesi dışında gelişen hayat şartlarına karşı “cesur bir duruş” olarak selamlanması gerekiyor. Uygarlığın ilerleyen aşamalarında; “kahinlik ve kehanet” etiketli metafizik duruşlardan; bilim ve teknoloji temelli modellere uzanan gelişmelere ancak takdir ve saygı duyguları çerçevesinde yaklaşmak gerekiyor.

Gelişmiş istatistik; bilgi işleme; mühendislik; teknolojik/dijital ve son dönemde Yapay Zeka kazanımları ile yükselen çağdaş Tahminleme (Forecasting) Birikimi bünyesinde halen varlık ve değerlerini koruyan kimi sübjektif faktörleri ıskalamamak gerekiyor; “şans”, “içgörü”, “piyasa tecrübesi” ve diğerleri.

Bu bakımdan, Teknik bilgi ve analiz kabiliyetlerine hakimiyetleri konusunda hiçbir şüpheye yer olmayan Jeremy Grantham’ın; “Piyasa Kahini”, dostumuz Nouriel Roubini’nin ise “Kriz Kahini” olarak anılmasına şaşırmamak gerekiyor.  Seksenli yıllarda, “Kriz 1990” gibi kitapları ile alana büyük katkı sağlayan meslektaşımız Ravi Batra’nın, matematik modelleme ile kaderci Hint felsefesini harmanlayan öncü çalışmaları halen hatırlanıyor.

Ustalıklı tahminleme çabasının temelinde; bilim ile sanatın, teknik ile sezginin, objektif ile sübjektifin bir arada yer alarak Tahminleme Sinerjisi (Birliktelikten Doğan Güç) inşasının gerçekleştirilmesi formülü yer alıyor.

Finans dünyasının duayen ismi Warren Buffet’in; “ABD sermaye piyasalarında büyük çöküş” tahmininin gerçekleşeceği konusunda emin bulunmamak ile birlikte, ilgili literatüre orijinal katkı sağlamış bir akademisyen olarak, yıllardır verdiğimiz derslerde yaptığımız üzere, tüm teknik ve modelleri paylaştıktan sonra, kritik parametre başlığı altında “Şans/Kader” değişkenini dahil etme kararlılığımız sürüyor!