Dijital Finans Okumaları
Bankaların, finansal piyasaların ve ödeme sistemlerinin aksaksız işlemesi ve finansal sistemin beklenmedik krizlere karşı dayanıklılığı ile özdeşleşen finansal istikrarın; sürekli izlenmesi, koruma ve denetim altında tutulması gerekiyor. “Rezerv para’nın merkez bankası” olarak bilinen FED tarafından yılda iki kez yayınlanan Finansal İstikrar Raporu bu yüzden yakından takip ediliyor.
Dijital Finans Okumaları
Bankaların, finansal piyasaların ve ödeme sistemlerinin aksaksız işlemesi ve finansal sistemin beklenmedik krizlere karşı dayanıklılığı ile özdeşleşen finansal istikrarın; sürekli izlenmesi, koruma ve denetim altında tutulması gerekiyor. “Rezerv para’nın merkez bankası” olarak bilinen FED tarafından yılda iki kez yayınlanan Finansal İstikrar Raporu bu yüzden yakından takip ediliyor.
Henüz yayınlanan senenin son (Kasım) raporuna eşlik eden bir ankette, küresel finans sistemi içindeki en büyük oyuncuların, Yapay Zeka faktörünü; finansal sistem istikrarı karşısındaki en büyük risk olarak değerlendirdikleri ortaya çıkıyor. YZ destekli siber saldırılar ve dijital teknoloji ile bağlantılı kompleks finansman modellerinin bu kapsamda değerlendirildiği anlaşılıyor. Yapay Zeka’nın finans sektöründe kısa süre zarfında yaygınlık kazanmasına bağlı olarak güvenlik ve finansal denetim konusundaki soru işaretlerinin arttığı görülüyor.
Hafta sonu Dublin’de düzenlenen AB Zirvesi’nde Yapay Zeka başlığına ayrı bir gündem kulvarı açıldığı; “YZ sistemlerinin kendi belirledikleri hedeflerle hareket etme riski” benzeri temalar üzerinden geniş planlı değerlendirmelerin gerçekleştirildiği izleniyor. Nobel ödüllü Geoffrey Hinton’un; “insan denetiminin üç yıl içinde kaybedilebileceği yönündeki öngörüleri kaygı verici bulduğu ifadesi ve ileri düzeyli modeller için bağımsız güvenlik denetimi çağrısı” büyük yankı uyandırıyor.
ABD girişimi ile küresel ölçekte “Siber-Güvenlik Farkındalık Ayı” olarak ilan edilen Ekim ayı içinde yaşanan büyük ölçekli sıkıntıları da unutmamak gerekiyor. Dünyadaki aktif internet sistemlerinin üçte ikisinin programlama dili olan PHP içindeki açıklar üzerinden başlatılan siber saldırılar, doğrudan YZ şirketlerine ve pek çok ülke kurumlarına yönelik programlı ihlal ve çökertici kurgulara ilaveten, dijital borsanın hedef alındığı hırsızlıklar yüzünden ortaya “Kara Ekim” sendromu çıkıyor.
Bu tabloda, YZ alanında sağlanan büyük kazanımlar ile elde edilen “kod kırma” kabiliyetinin ileride “kripto varlıkların varlığına karşı en büyük tehdit haline gelme” riski dahil pek çok tartışmalı başlık gündeme geliyor.
Kısa süreli aralıklarla yaşanan e-posta sistem kesintileri; hava trafiğindeki sıkıntılar; siber-dolandırıcılıkta yaygınlaşma gibi gelişmelerin yanı sıra, değişik ülkelerde vatandaşlara yapılan nakit para ve temel ihtiyaç madde stok yapma çağrıları da genel endişe düzeyini yükseltici etki doğuruyor.
Gelişmelerin son halkasını ise YZ kulvarının “genel kabul görmüş öncüsü ve sözcüsü” Jensen Huang’ın, NVIDIA şirketinde 33 yıllık kesintisiz bir CEO’luk kariyerini adeta apar-topar ve teknoloji casusluğu şüpheleri altında sonlandırma kararı oluşturuyor. 5 trilyon dolara ulaşan değeri ile sistemin ve YZ destekli reel ve sermaye piyasaları büyümesinin lokomotifi konumundaki NVIDIA eksenli gelişmelerin tüm YZ dinamiklerini etkilemesi öngörülüyor.
Önce Blackwell mikro işlemcileri, takiben Vera Rubin serisi ile YZ sektörünün yükselişinde kritik rol oynayan NVIDIA, sektörün bir numaralı şirketi ve sermaye piyasalarında yaşanan (kimilerine göre YZ Balonu) rekor değer artışlarına en büyük katkı sağlayan “Muhteşem Yedili” grubunun lideri olarak değerlendiriliyor. Yapay Zeka veri merkezlerindeki işlemcilerin %80’inin bu şirket tarafından tasarlandığı ve tedarik edildiği ifade ediliyor.
2010’lı yıllara kadar ağırlıkla bir grafik kart üreticisi olarak faaliyet gösteren NVIDIA şirketinin, günümüzde YZ sektörünün öncü ve lider oyuncusu konumuna taşınmasında; adeta “yaşayan efsane” kimliğine ulaşan Jensen Huang’ın en büyük rolü üstlendiğine şüphe bulunmuyor.
Şimdi yaşanan sürpriz gelişmeler ekseninde ve kendi deyimiyle; SZ (Süper Zeka) sektörünün sıkı dostu Başkan Trump’ın ara seçim yenilgisi andacında, Yapay Zeka’nın geleceğine dair tartışmalar hızlanıyor ve alternatif bakış açıları altında farklı senaryolar yeniden dolaşıma sokuluyor.
Yaşadığımız bu türden olağan dışı zamanlarda, teoride bulunan ilgili kavram ve yaklaşımlar üzerinden hareket etmek ve kuramsal pencereden bakmak gerekiyor:
DİJİTAL DÖNÜŞÜM kavramı; finans sektörü için de işletmelerin dijital teknolojileri kullanarak, iş yapış biçimlerini, hizmet süreçlerini ve müşterileriyle ilişkilerini yeniden yapılandırma süreçlerine işaret ediyor. Dijital Dönüşüm temel dinamikleri arasında Yapay Zeka ilk sırada yer alıyor ve Mobil Teknolojiler ve Sosyal Ağlar; Blok Zincir; Metaverse; Bulut Teknolojileri; Nesnelerin İnterneti; Büyük Veri teknolojik birikimleri ile destekleniyor. Bu kapsamda, sadece teknoloji şemsiyesi altına giren tüm bu değer yaratıcı dinamiklerin devreye alınması ile sınırlı kalmayan ve finansal sektör ile işletmelerin çalışma biçimlerini de içeren bir dönüşüm karşımıza çıkıyor.
DİJİTAL DÖNÜŞÜM PARADOKSU yaklaşımı; sektör ve işletmelerin başta YZ gelmek üzere, dijital teknolojilere yüksek ve artan miktarlarda yatırım yapmalarına rağmen, bekledikleri rekabet avantajı ve verimlilik sonuçlarını sağlama hedefine ulaşamadıklarını ve hatta harcama arttıkça (Balon büyüdükçe!) menzilin de ötelendiğini ifade ediyor. 2032 yılına kadar yapılan YZ yatırımlarının 11 trilyon dolara ulaşacağı kestirimi, tam da bu noktada kendisini hatırlatıyor.
AMARA YASASI; yeni teknolojilerin kısa vadeli etkilerinin abartı düzeyine; beklentilerin en üst düzeye çıkarıldığını, ancak uzun vadede (zaman geçtikçe) her iki planda da bir azımsama; hatta hafife alma eğiliminin hakim olduğu gerçeğini konu ediyor. Yeni her teknoloji için “hemen harikalar yaratma” beklentisi, zaman içerisinde bir “küçümseme / hayal kırıklığı” platformuna dahi taşınabilir.
MOORE KANUNU; dijital dünyanın ilk ve bilgi işlem teknolojisinin öncü aşamaları için isabetli bulunan bir yaklaşımla, “mikroçipler üzerindeki transistör sayısının ortalama her iki yılda bir ikiye katlandığını ve maliyetlerin düştüğünü” ifade ediyor. Ortaya çıkışından ellibeş yıl sonra bizzat Jensen Huang tarafından geçerliliğin sona erdiği açıklanan kavramın temel düşünce penceresi açma bakımından halen değerini koruduğu düşünülüyor. YZ öncülüğünde yaygın dönüşümün tamamlanması için on yıllık bir serimin karşımızda bulunduğu değerlendiriliyor.
SOLOW PARADOKSU; adını, 1987 yılında literatüre bu kavramı kazandıran Robert Solow’dan alıyor. Bilgisayar ve bilgi teknolojilerine büyük yatırımlar yapılmasına karşın, verimlilik göstergelerinde beklenen artışın elde edilememesi durumuna işaret ediyor. Günümüzde, YZ başta olmak üzere güncel dijital yatırımların da bu kapsamda değerlendirilmesi yönündeki görüşler daha fazla destek buluyor.
GARTNER HYPE DÖNGÜSÜ; yeni teknolojilere yönelik beklentilerin, zaman içerisinde ortaya çıkan bir beş aşamalı döngü temelinde geliştiğini/değiştiğini ifade eden bir grafik model olarak karşımıza çıkıyor. Döngüsel modelin üçüncü aşamasının “ Hayal Kırıklığı Çukuru” başlığını taşımasına dikkat çekiliyor. Son aşama olan “Verimlilik Platosu” kademesine giden sürecin çetin bir yolculuğa işaret ettiğine dair bir şüphe bulunmuyor.
Dijital Dönüşüm yolunda ve Yapay Zeka ekseninde yaşanılacak gelişmelerin, teoride var olan yaklaşım ve modellerin de bir sınanması süreci olacağı anlaşılıyor.
Prof. Dr. Murat Ferman
Prof. Dr. Murat Ferman, akademik derecelerini İstanbul Üniversitesi ve Virginia Tech. University ’den almıştır.“Bilimin kamuya yayılması” ilkesine öncelik veren bir akademisyen olarak, güncel makale ve radyo-televizyon yayınlarını yıllardır sürdürmektedir.
