Faizsiz finansmanda çekilişli çekilişsiz ne demek, hangisi daha avantajlı?

Ev veya araba sahibi olmak istiyorsun ancak bankaların yüksek faiz oranlarına bulaşmak istemiyorsun. Tam bu aşamada karşına, BDDK lisanslı tasarruf finansman şirketlerinin sunduğu faizsiz modeller çıkıyor. Ancak firmaların kapısını çaldığında ya da forumlarda araştırma yaptığında önüne iki temel seçenek sunulur: Çekilişli sistem ve çekilişsiz (planlı) sistem.

İlk bakışta hangisinin senin bütçene daha uygun olduğunu anlamak karmaşık gelebilir. Bu rehberde; kulaktan dolma bilgileri bir kenara bırakıp, çekilişli ve çekilişsiz sistemlerin çalışma mantığını, aralarındaki gizli maliyet farklarını ve hangisinin senin için daha avantajlı olduğunu tüm detaylarıyla açıklıyoruz.

Çekilişli sistem, geleneksel altın günlerinin kurumsal ve genişletilmiş bir versiyonudur. Sistem tamamen yardımlaşma ve grup mantığına dayanır.

• Süreç nasıl işler: Satın almak istediğin evin veya arabanın tutarını belirlersin. Ardından bütçene uygun bir taksit vadesi seçersin (Örn: 120 ay). Şirket seni, seninle aynı vadeyi seçen 120 kişilik bir gruba dahil eder.

• Çekiliş mantığı: Her ay noter huzurunda bir çekiliş yapılır. Çekilişte adı çıkan kişi, o ay toplanan ortak havuzdaki parayla evini veya arabasını satın alma (tahsisat) hakkı kazanır.

• Kira yardımı nedir: Bu sistemde gruptaki adaleti sağlamak için özel bir matematik kullanılır. Çekilişte adı ilk aylarda çıkan şanslı kişiler, evlerine hemen taşınıp kiradan kurtuldukları için, grupta hala bekleyen ve dışarıda kira ödemeye devam eden üyelere kira yardımı adı altında ek bir ödeme yapar. Bu sayede; evini erken teslim alanların taksitleri sözleşme tutarına göre bir miktar artarken; evini henüz almamış ve sırada bekleyenlerin aylık taksitleri (grupta evini alan kişi sayısı arttıkça) teslimat dönemine kadar kademeli olarak aşağı çekilir. Ev teslim sırası sana geldiğinde ise senin de taksitlerin normal seviyesine yükselir.

Şans faktörüne güvenmiyorsan ve finansal planını tatile, tayine veya gelecekteki net bir tarihe göre yapmak istiyorsan çekilişsiz sistem devreye girer.

• Süreç nasıl işler: Bu sistemde herhangi bir gruba dahil olmazsın ve noter çekilişi yapılmaz. Sisteme girerken yapacağın peşinat ödemesi ve aylık ödeyebileceğin taksit tutarı matematiksel bir formüle dökülür.

• Teslimat tarihi nasıl belirlenir?: Yaptığın ödeme planına göre paranı alacağın tarih (tahsisat ayı) sözleşmenin imzalandığı ilk gün net olarak belirlenir. Genellikle toplam vadenin ortasına ya da ikinci yarısının başına denk gelen bir tarihte paranı kesin olarak alırsın. Taksitlerin sabittir, süreç boyunca ne artar ne azalır.

Hangi sistemin senin finansal karakterine daha uygun olduğunu görebilmen için dinamikleri karşılaştırdık:

Hangisi daha avantajlı?

Bu sorunun tek bir doğrusu yok; avantaj tamamen senin mevcut durumuna göre değişir:

• Çekilişli sistem şu durumlarda avantajlıdır: Eğer kirada oturuyorsan, acil bir ev ihtiyacın varsa ve "İlk aylarda ev çıkarsa kira ödemekten kurtulurum, artan taksitleri de seve seve öderim" diyorsan çekilişli sistem senin için büyük bir fırsattır. Şansın yaver giderse, yıllarca biriktiremeyeceğin bir meblağa birkaç ay içinde ulaşabilirsin.

• Çekilişsiz sistem şu durumlarda avantajlıdır: Eğer halihazırda kendi evinde oturuyorsan, belirli bir vadede çocuğunun evliliği veya eğitimi için yatırım planlıyorsan çekilişsiz sistem daha avantajlıdır. Sürpriz zamlarla veya teslimatın gecikme ihtimaliyle uğraşmazsın. Finansal öngörülebilirlik sağlar.

Hangi sistemi seçersen seç, sisteme dahil olmadan önce şu yasal ve finansal gerçekleri bilmelisin:

• Organizasyon ücreti iade edilmez: Şirketler sisteme giriş esnasında senden "organizasyon ücreti" adı altında peşin bir hizmet bedeli alır. Sistemden kendi isteğinle ayrılmak istediğinde, içeride biriken ana paranı yasal olarak geri alabilirsin ancak organizasyon ücreti şirketin verdiği hizmetin bedeli olduğu için geri iade edilmez.

• BDDK Güvencesi: Geçmişteki kuralsız yapının aksine, günümüzde bu sistemlerin tamamı Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu (BDDK) denetimindedir. Lisans alamayan şirketler sistemden tasfiye edilmiştir. Paran yasal güvence altındadır.

• Fiyat artış riski: Faizsiz sistemlerde parayı alacağın gün (ister çekilişle olsun ister planlı) sözleşmedeki tutar sana nakit olarak ödenir. Özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde, 120 ay sonrasına planlanan bir tutarın satın alma gücü düşebilir. Bu yüzden planlama yaparken enflasyon endeksli (taksitlerin ve teslimat tutarının her yıl belirli oranda arttığı) modelleri seçmek paranı koruyabilir.

Gelecekte evlilik planların varsa yeni evlilere faizsiz kredi desteği nedir konulu yazımıza da mutlaka göz at.

Çekilişte en son aya kalırsam ne olur?

Eğer en şanssız kişiysen ve çekilişte son aya kalırsan, o güne kadar gruptaki diğer üyelerden kira yardımı aldığın için taksitlerin ciddi oranda düşmüş olur. Paranı son ay alırsın ama maliyet olarak en ucuza mal eden kişi sen olursun.

Çekilişli sistemden çekilişsize geçiş yapılabilir mi?

Evet. Tasarruf finansman sözleşmelerinde BDDK mevzuatı gereği plan değişikliği yapma hakkın bulunur. Çekilişte bir türlü adın çıkmıyorsa, firmanla görüşerek kalan vaden için çekilişsiz (sabit planlı) bir modele geçiş talep edebilirsin.

Teslimat günü geldiğinde para yerine doğrudan ev mi veriliyor?

Hayır. Şirket sana beğendiğin evi alman için nakit tahsisat sağlar. Sen bütçene uygun evi piyasadan bulursun, şirket uzmanları eve ekspertiz yapar ve onay çıkınca para satıcının hesabına aktarılarak eve şirket lehine ipotek konulur. Borcun bittiğinde ipotek kaldırılır.

Kaynakça: Tasarruf Finansman Şirketlerinin Kuruluş ve Faaliyet Esasları Hakkında Yönetmelik